Het begin van de ziekte wordt beschreven als sluipend, aangezien de ziekte heel langzaam ontstaat. De eerste subtiele klachten en ziekteverschijnselen kunnen lichte persoonlijkheids- en stemmingsveranderingen zijn. Vergeetachtigheid, onhandigheid en ongewilde bewegingen van vingers of tenen kunnen aanwijzingen zijn voor het begin van de ziekte. Vaak wordt in dit vroege stadium geen medisch advies gezocht. Vaak gaan er jaren voorbij voordat de diagnose wordt gesteld.

De ziekte wordt gekenmerkt door een combinatie van stoornissen in bewegingen, gedrag, stemming en denkvermogen. De symptomen kunnen per individu erg uiteenlopen. Ze kunnen verschillen in heftigheid, de leeftijd waarop ze ontstaan en de snelheid waarmee ze zich ontwikkelen.
 
Deze verschillen komen ook voor bij individuen uit de zelfde familie. Het ene familielid met de ziekte van Huntington kan bijvoorbeeld een duidelijke bewegingsstoornis hebben, met daarnaast lichte psychiatrische symptomen en intellectuele achteruitgang, terwijl een ander familielid misschien jaren heel veel last heeft van depressies en angsten voordat er abnormale bewegingen ontstaan.
 
Een van de eerste bewegingssymptomen van de ziekte van Huntington is de zogenoemde ‘chorea’. Dat zijn ongewilde, dansachtige bewegingen. Daarom wordt de ziekte ook wel ‘chorea van Huntington’ genoemd. Chorea komt van het Griekse woord choreia, wat dansen betekent. In het begin van de ziekte komen deze bewegingen weinig frequent voor. Het zijn sierlijke, elkaar opvolgende vloeiende bewegingen in het gelaat en aan de romp, armen en benen. Personen met de ziekte van Huntington beginnen ook trager met gewilde bewegingen. De medische term daarvoor is ‘bradykinesie’, wat ‘traagheid in bewegen’ betekent. Het vraagt een deskundig oog om de subtiele verschillen dan al te kunnen waarnemen.
 
De symptomen worden in de loop van de ziekte steeds duidelijker. In de zogenoemde tussenliggende fasen (zie vraag 14) veroorzaakt de chorea relatief grote bewegingen van romp, gezicht en ledematen. De bewegingen worden trager maar dat is moeilijk te zien. Verder kan de Huntingtonpatiënt in deze fasen een abnormale houding aannemen doordat de spierspanning toeneemt. Dat heet ‘dystonie’.
 
Al met al veroorzaken chorea, bradykinesie en dystonie bewegingsstoornissen die de houding, het evenwicht en het lopen van de patiënt nadelig beïnvloeden. In sommige gevallen kan de persoon verstijven. Afwijkingen in de oogbewegingen komen ook vaak voor, maar geven de patiënt geen klachten. Het wordt steeds moeilijker de patiënt te verstaan. Ook wordt het vaak moeilijker om te slikken. Dat kan leiden tot gewichtsverlies. Advies van een logopedist en een diëtist kan dan soms zinvol zijn.
 
Naast de bovengenoemde bewegingsstoornissen veroorzaakt de ziekte van Huntington ook veranderingen in persoonlijkheid en gedrag. Veelvoorkomende stemmingsstoornissen zijn depressie, apathie, angst, prikkelbaarheid, woede-uitbarstingen, impulsiviteit, dwanggedachten en dwanghandelingen, slaapstoornissen en sociaal terugtrekken. Soms treden daarnaast waanideeën en hallucinaties op: de patiënt krijgt onwerkelijke gedachten, en ziet, hoort en voelt dingen die er niet echt zijn.
 
De ziekte van Huntington wordt verder gekenmerkt door toenemende problemen met begrijpen, redeneren, organiseren, plannen, beslissingen nemen en vragen beantwoorden. Patiënten kunnen zich steeds slechter concentreren. Ze krijgen problemen met het korte termijngeheugen, kunnen slecht nieuwe informatie opnemen en problemen oplossen.
 
Andere symptomen die vaak voorkomen in het beloop van de ziekte zijn gewichtsverlies, slaapstoornissen en urine-incontinentie.

Het ziektebeloop kent vijf fasen:

• De vroege fase: de persoon is gediagnosticeerd met de ziekte van Huntington en kan zowel op het werk als thuis volledig functioneren.
• Vroege tussenliggende fase: de persoon blijft werkzaam maar beschikt over minder capaciteit. Hij/zij kan nog steeds de dagelijkse bezigheden doen ondanks dat het moeizamer gaat.
• Late tussenliggende fase: het lukt de persoon niet meer om te werken en het huishouden te organiseren. Hij/zij heeft veel hulp nodig bij het beheren van de financiën.
• Vroege gevorderde fase: de persoon is niet meer in staat om dagelijkse activiteiten zelfstandig uit te voeren maar kan met behulp van familie en professionele hulpverlening nog wel thuis wonen.
• Gevorderde fase: de persoon is volledig hulpbehoevend bij alledaagse activiteiten en professionele verpleegzorg is meestal nodig.

Wanneer de ziekte van Huntington vroeg in het leven begint (dat wil zeggen voor het 20ste levensjaar) is chorea minder duidelijk aanwezig. De bewegingen worden echter wel trager en de spieren worden stijver. In de meeste gevallen gaan mensen met juveniele Huntington sneller achteruit dan patiënten met de volwassenen vorm. Gedragsstoornissen, leerproblemen, schoolachterstand en spraakproblemen zijn kenmerken van de juveniele vorm. Epilepsie komt vaker voor bij de jongere patiënten.

Wanneer de ziekte op latere leeftijd begint is de chorea vaak sterker aanwezig, terwijl de traagheid en stijfheid minder duidelijk aanwezig zijn. Als de ziekte later in het leven begint, is het moeilijker om de familiegeschiedenis te achterhalen. De ouders van de patiënt zijn namelijk meestal overleden, soms zelfs voordat zij zelf symptomen van de ziekte hebben vertoond.
 
 
Genetische achtergrond
 
Elke cel in het menselijk lichaam bevat een celkern. Elke celkern bevat DNA (desoxyribonucleic acid) van die persoon. Het DNA ligt verdeeld over zogeheten chromosomen. Elke cel in een lichaam bevat een identieke set van chromosomen (23 paar, totaal 46). Elk paar chromosomen bestaat uit één chromosoom van de moeder en één chromosoom gekregen van de vader. De chromosomen zijn genummerd van 1 tot en met 23.
 
Deze chromosomen bestaan op hun beurt weer uit verschillende stukjes, die we “genen” noemen. Een gen is een stukje DNA dat de code bevat voor het maken van een bepaald eiwit, vandaar de term “genetische code”. Een chromosoom bevat duizenden genen.
 
Mensen zijn genetisch “diploid”. Dit betekent dat iedereen van elk gen 2 kopieën heeft. Eén kopie op het chromosoom van de moeder en één op die van de vader.
 
Als we naar de basisstructuren kijken dan bestaat het DNA uit 4 bouwstenen, namelijk Adenine(A), Guanine(G), Cytosine(C) en Thymine(T). Deze bouwstenen worden ook wel nucleotiden genoemd. Drie nucleotiden achter elkaar heet een trinucleotide. Elk nucleotide staat voor een aminozuur. Eeen rijtje aminozuren vormt een eiwit. Omdat het DNA in totaal zo ontzettend lang is ligt het heel sterk opgerold in een zogenaamde “dubbele helix”.
 
In 1993 hebben wetenschappers het gen gevonden dat de ziekte van Huntington veroorzaakt. Dit ligt op chromosoom nummer 4. Het gen bevat de code voor een eiwit dat we toepasselijk “huntingtine” noemen. Het DNA in dit gen bestaat uit de basisonderdelen Cytosine-Adenine-Guanine (CAG) en dit dan een aantal keer herhaald. (bv: CAG-CAG-CAG-CAG…etc). Dit noemen we de “CAG-herhaling” (ook wel CAG-repeat genoemd).
 
Eén CAG bevat de boodschap voor één glutamine (aminozuur); dit glutamine is dan een onderdeel van het huntingtine eiwit. Een CAG-repeat leidt dus tot een glutamine-repeat, dit noemen we ook wel een “polyglutamine”, De Ziekte van Huntington wordt daarom tot een van de polyglutamine ziektes gerekend.
 
De hoeveelheid CAG-herhalingen verschilt bij iedereen. Een aantal tot en met 35 wordt als normaal beschouwd. Als het aantal 36 of meer bedraagt, dan zal het verkeerde huntingtine-eiwit gemaakt worden. Dit verkeerde eiwit is schadelijk voor zenuwcellen. Als er verkeerd hutingtine-eiwit gemaakt wordt, dan zal de ziekte van Huntington zich hoe dan ook op een bepaald moment in het leven uiten.
 
De ziekte van Huntington is een zogenaamde ‘dominante’ genetische ziekte. Dit betekent dat één kopie van het abnormale gen de ziekte al veroorzaakt (van één van beide ouders). Anders gezegd betekent dit dat het abnormale gen het normale gen domineert en de ziekte veroorzaakt.
 
De ziekte van Huntington is bovendien een zogenaamde ‘autosomale dominante’ genetische ziekte. Dit betekent dat mannen en vrouwen evenveel kans hebben de ziekte te erven en door te geven aan zowel mannen als vrouwen.
 
De meeste personen met de ziekte van Huntington zijn ‘heterozygoot’. Dit betekent dat zij twee verschillende kopieën hebben van een gen. Eén normale kopie van de ouder zonder het gen van de ziekte en een abnormale kopie van de ouder met de ziekte. In zeer uitzonderlijke gevallen, wanneer beide ouders het gen van de ziekte hebben, kunnen de kinderen twee abnormale kopieën erven (één van elke ouder). In dit geval zeggen we dat het kind ‘homozygoot’ is (twee gelijke kopieën van het Huntington gen.